Fiyat Aynı Ama Kutu Küçüldü: Buna Enflasyon Demiyorlar
Markette raftan aldığınız o çikolata, şampuan ya da makarna paketi aynı fiyata satılıyor — ama içi daha az. Buna 'shrinkflation' deniyor, yani fiyat sabitken miktarın sessiz sedasız azaltılması. Son dönemde buna bir de 'skimpflation' eklendi: miktar değişmiyor, ama kalite düşüyor. Daha ucuz hammadde, daha az et, daha ince kumaş. Cebinizden aynı para çıkıyor ama elinize geçen değer azalıyor.
Bu yöntem üreticiler için son derece akıllıca bir strateji. Çünkü tüketici fiyat etiketine bakıyor, gramaja değil. 200 gramlık bisküvi paketi 180 grama indiğinde bunu fark eden kaç kişi var? Üretici hem maliyet baskısından kurtulmuyor hem de 'zam yapmadım' diyebiliyor. Türkiye gibi enflasyonla boğuşan ülkelerde bu yöntem özellikle 2021'den bu yana sistematik bir hal aldı.
Asıl tehlike şu: Resmi enflasyon rakamları bu hileleri tam olarak yakalamıyor. TÜİK sepeti fiyatları takip ediyor, kalite ve gramaj değişimlerini değil. Yani gerçek hayatta hissettiğiniz enflasyon, istatistik tablolarındakinden çok daha yüksek olabilir. Vatandaşın alım gücü kayıpları raporlara yansımıyor, ama mutfak bütçesine doğrudan yansıyor.
Ekonomik Gündem Analiz: Ekonomik Gündem Analiz: Bankacılık yıllarımda şunu öğrendim: en tehlikeli kayıp, göremediğiniz kayıptır. Shrinkflation tam olarak bu — rakamda görünmüyor ama cüzdanınızı boşaltıyor. Türkiye'de 2022-2023 döneminde TÜFE zirveye vururken, büyük FMCG şirketlerinin (hızlı tüketim malları) gramaj ayarlamalarıyla fiilen yüzde 15-20 ek fiyat artışı yaptığını sektör içinde çok iyi biliyoruz. Bu resmi enflasyon rakamlarına girmiyor.
Yatırımcı açısından bakıldığında bu tablo ilginç bir sinyal veriyor: Tüketim harcamaları nominal olarak artıyor görünse de reel alım gücü erimesi sürüyor. Bu da iç tüketim odaklı şirketlerin gelir tablolarının yanıltıcı görünebileceği anlamına geliyor. Ciro artışı var, ama hacim artışı yok — hatta düşüyor.
Esnaflara şunu söylerim: Tedarikçiniz size 'fiyat değiştirmedim' diyorsa, paketi tartın. Yatırımcılara da şunu: Tüketici güveni endeksleri ve reel ücret verileri, borsa analizinden çok daha önce 'dur' işareti verir. Şu an Türkiye'de reel ücretler toparlanıyor ama shrinkflation bu toparlanmanın bir kısmını sessizce geri alıyor. Gözden kaçan enflasyon, politika yapıcıların da radarında değil — bu da faiz kararlarını geç ve yetersiz kılabilir.
Kaynak: Google News Ekonomi