Iran gerginligi 3 ayda piyasalari nasil sekillendirdi

📌 Vatandaş Cephesi

Enerji fiyatlari yukseldiginde benzin ve dogalgaz faturasi gecikmeden takip eder. Iran kaynakli gerilim petrol arzini daralttiginda Turkiye gibi enerji ithalatcisi ulkeler ilk halkada hisseder bu baskiyi. Vatandasa net etki: akaryakit ve isi faturasinda yukarı yonlu risk surüyor.

Doviz kurundaki oynaklık doğrudan market rafina yansır. Jeopolitik belirsizlik arttiğinda yabanci yatirimci TL varliklardan cikiyor, kur yukseliyor, ithal urunlerin maliyeti siçriyor. Bu zincir krize degil, sessiz bir alisveris sepeti aşınmasına yol acar.

Konut kredisi veya taşıt finansmanı düşünenlere şunu soylemek gerekir: risk priminin yuksek kaldığı dönemlerde bankalar fiyatlamayı sıkar. Faiz indirimi beklentisi varsa bile jeopolitik gerilim o beklentiyi erteleyebilir.

💼 Yatırımcı Perspektifi

BIST-100 son 3 ayda jeopolitik şokları fiyatlarken enerji ve savunma hisseleri ayrışan bir performans sergiledi. Risk ishtahinin daraldığı anlarda banka ve tüketim hisseleri öne çıkan satış basıncını taşıdı. Endeks için belirleyici olan sadece faiz değil, Ortadoğu'daki gerilimin seyri oldu.

Tahvil tarafında CDS — ülke risk primi — yüksek seyrettiği süre boyunca yabancı alımı sınırlı kaldı. TL cinsi varlıklara dış talep gelmediğinde faiz eğrisi dikleşme yönünde baskı altında kalır. Bu ortamda kısa vadeli tahvil, uzun vadeye kıyasla görece korunaklı kaldı.

Döviz tarafında İsrail-İran eksenindeki her tırmanma anında dolar endeksi güçlendi ve gelişen piyasa paraları eş anlı değer kaybetti. TL bu dönemde ortalama değer kaybı açısından benzer ekonomilerle paralel bir seyir izledi.

🏭 Reel Sektör / KOBİ Etkisi

Enerji maliyeti doğrudan üretim maliyetine giriyor. İran geriliminin petrolü 80-90 dolar bandında tuttuğu dönemde imalat KOBİ'leri hem hammadde hem nakliye tarafında makas sıkışması yaşadı. İhracat fiyatlarını sabitleyenler için bu makas kar marjını sessizce eritti.

Ithalat yapan KOBİ'ler için kur oynaklığı ek bir katman oluşturdu. Sipariş verdiğinde hesaplanan maliyet, ödeme gününde farklı bir rakama dönüştü. Tedarik zinciri planlaması yapan işletmelerin kur riskini önceden kilitleme ihtiyacı bu dönemde daha görünür hale geldi.

🌍 Küresel Bağlantı

Fed, petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyonu yeniden canlandırabileceği kaygısıyla faiz indirim takvimini sıkı tuttu. Enerji şoku merkez bankalarının elini bağlayan bir değişken olmaya devam ediyor. Bu denklemde Türkiye hem enerji ithalatçısı hem de faiz hassasiyeti yüksek bir ekonomi olarak çift taraflı baskı altında kaldı.

Avrupa tarafında ECB, düşen enflasyonla birlikte indirim sürecine girerken enerji fiyatlarındaki jeopolitik risk bu süreci frenleyebilecek bir unsur olarak izleniyor. Türkiye'nin ihracat yaptığı Avrupa ekonomileri yavaşlarsa dış talep kanalı daralır. Ortadoğu gerilimi sadece enerji fiyatı üzerinden değil, Avrupa büyümesi kanalıyla da Türkiye'ye dokunuyor.

Kaynak: Google News Ekonomi