Isparta’da Elma Stok Krizi: Üretici mi Vurguncu mu?

Isparta, Türkiye'nin elma üretiminde tartışmasız başkenti. Ülke genelinde tüketilen her üç elmadan biri bu ilden çıkıyor. Son günlerde bölgede ciddi bir gerilim tırmanıyor: Piyasaya sürülmeyi bekleyen büyük elma stoklarının fiyatları yapay biçimde yüksek tuttuğu iddia ediliyor. Bu iddialar hem yerel üreticileri hem de tüccarları karşı karşıya getirdi.

Elma sektöründe stok iddiası ilk bakışta sıradan bir tarım haberi gibi görünebilir. Ama değil. Isparta elması sadece bölgesel değil, ulusal bir sofraya giriyor. Meyve suyu sanayisinden market zincirlerine kadar uzanan bir tedarik zinciri var burada. Stoğun piyasaya ne zaman ve nasıl sürüleceği, perakende fiyatlarını doğrudan etkiliyor. Vatandaşın markette ödediği fiyat, aslında bu depolarda alınan kararlara bağlı.

Üreticiler ise iddialara sert yanıt verdi. Stoğun spekülatif değil, doğal süreçlerin sonucu olduğunu savunuyorlar. Soğuk hava deposu maliyetleri, hasat takvimi ve ihracat talepleri gibi faktörler stoğu belirliyor. Tartışma, Türkiye'deki tarım ürünleri piyasasında şeffaflık ve fiyat oluşumu konusundaki kronik sorunları bir kez daha gün yüzüne çıkardı.

Levent KAYIRA Yorumu: Ekonomik Gündem Analiz: Bankacılık yıllarımda tarım sektörüne kredi açarken gördüğüm en büyük yapısal sorunlardan biri şuydu: Üretici ile tüketici arasındaki mesafeyi dolduran aracı zinciri, fiyatı üreten de değil, satan da değil, ortadaki belirliyor. Isparta elması meselesinde de bu dinamik işliyor.

Türkiye'de soğuk hava deposu kapasitesi son 10 yılda yaklaşık üç katına çıktı. Bu iyi bir gelişme çünkü hasat sonrası kayıpları azaltıyor. Ama aynı zamanda stoğu elinde tutanlar, piyasaya arz zamanlamasını kontrol edebiliyor. Bu güç, küçük üreticinin değil, büyük depo sahiplerinin ya da tüccarların elinde.

Enflasyonun yüzde 60-70 bandında seyrettiği dönemde meyve-sebze fiyatlarının aylık bazda yüzde 8-12 oynayabildiğini gördük. Elma gibi depolanabilir bir üründe bu oynaklık tesadüf değil, stok yönetiminin yansıması. Vatandaşın cebine etkisi net: Depo sahipleri piyasayı zamanlayabildiğinde fiyat yapay olarak yüksek tutulabiliyor.

Tarım Bakanlığı'nın stok takip sistemlerini güçlendirmesi ve piyasaya arz raporlarını düzenli yayımlaması şart. Aksi takdirde bu tartışma her hasat sezonunda yeniden gündemin üstüne çıkacak.

Kaynak: Google News Ekonomi