Piyasa İyi Gidince Neden Ses Çıkarmıyoruz?

🟢 Başlangıç + 🔵 Günlük Hayat

Levent Kayıra · Ekonomik Gündem · June 2026

👤 Vatandaş Cephesi

VATANDAŞ CEPHESİ — Şunu düşünün: Döviz fırladığında, enflasyon cebinizi yakıyorken her şeyi konuşuyorsunuz. Komşunuzla, markette kasiyerle, sosyal medyada. Ama borsa toparlayıp evinizin değeri artınca, aynı sorunlar devam etse bile o öfkenin bir kısmı içinize çekiliyor. 'Eh, idare ediyor' diyorsunuz. Mahfi Eğilmez'in Piyasa Aldırmazlığı Teorisi tam olarak bu anı tarif ediyor.

Bu bir zayıflık ya da ahlaksızlık değil. Kira ödemek zorunda olan, çocuğunun eğitimini düşünen biri için somut finansal güvenlik her zaman soyut kurumsal kaygıların önüne geçer. Sorun şu ki milyonlarca insan aynı anda bu 'makul' kararı verince ortaya kolektif bir sessizlik çıkıyor. Ve o sessizlik, uzun vadede bizi daha kırılgan yapan şeylerin sessizce büyümesine zemin hazırlıyor.

💼 Yatırımcı Perspektifi

YATIRIMCI PERSPEKTİFİ — Teori yatırımcılara aslında tehlikeli bir ayna tutuyor. Piyasalar toparlandığında 'sistemde bir sorun yok' sonucuna varmak kolay, hatta cazibeli. Ancak Eğilmez'in çerçevesi şunu söylüyor: Fiyat toparlanması, kurumsal bozulmanın durduğu anlamına gelmez; sadece görünmez hale geldiği anlamına gelir. Yüzeydeki sakinlik, altta biriken kırılganlığı örter.

Bu nedenle yatırım kararlarını yalnızca borsa endeksi veya kur hareketine bağlamak yanıltıcı olabilir. Hukukun üstünlüğü, yargı bağımsızlığı, düzenleyici öngörülebilirlik gibi 'sıkıcı' kurumsal göstergeler bozulmaya devam ediyorsa, piyasaların bugünkü direnci yarının fiyatlamasına yeterince yansımıyor olabilir.

🏭 KOBİ Etkisi

KOBİ ETKİSİ — Küçük ve orta ölçekli işletmeler bu teorinin en sessiz kurbanları arasında. Kredi bulabildiği, kur bir süre sakin kaldığı dönemlerde KOBİ sahibi de 'şimdi ses çıkarmak işimi riske atar' diye düşünüp susuyor. Oysa KOBİ'lerin sürdürülebilir büyümesi tam da o susturulan şeylere — öngörülebilir hukuka, güvenilir tahkim mekanizmalarına, adil rekabet ortamına — bağlı. Kısa vadeli rahatlamayı uzun vadeli yapısal güvence sanmak, KOBİ'ler için özellikle pahalıya patlar.

🌍 Küresel Bağlantı

KÜRESEL BAĞLANTI — Bu teori Türkiye'ye özgü değil; Brezilya'dan Macaristan'a, Pakistan'dan Arjantin'e kronik ekonomik kırılganlık yaşayan birçok ülkede benzer örüntüler gözlemleniyor. Uluslararası yatırımcılar ve kredi derecelendirme kuruluşları da zaman zaman bu tuzağa düşüyor: Piyasaların kısa vadeli direncini, ülkenin kurumsal sağlığına dair olumlu bir sinyal olarak okuyorlar. Piyasa aldırmazlığı küresel ölçekte değerlendirildiğinde, gelişmekte olan piyasalardaki 'görünmez risk priminin' neden sistematik olarak fiyatlanamadığını da açıklıyor.

💬 Levent KAYIRA Yorumu

LEVENT KAYIRA YORUMU — Eğilmez bu teoride aslında çok rahatsız edici bir soruyu soruyor: 'Piyasalar iyiyken neden umursamıyoruz?' Ben buna şunu eklerim — çünkü sistemi sorgulayan ses, sisteme yatırım yapan cüzdanla çatışıyor. Yatırımcı olarak kendi kendimize dürüst olmamız gerekiyor: Bugün 'her şey yolunda' diyorsak, bunu varlık fiyatları söylüyor, kurumsal göstergeler değil. Bu ayrımı görmezden gelmenin bedelini er ya da geç portföylerimizle ödüyoruz.