TMO Fiyat Açıkladı, Çiftçi İsyan Etti: Tarlada Zarar, Markette Fiyat Artışı Kaçınılmaz

Ekmek sepetinizin fiyatı yeniden gündemin merkezine oturdu. Toprak Mahsulleri Ofisi'nin açıkladığı hububat alım fiyatları, çiftçi örgütlerinin sert tepkisiyle karşılaştı; çünkü açıklanan rakamlar ne gübre maliyetini, ne mazotun yükünü, ne de bu yıl yaşanan kuraklığın yarattığı hasarı karşılıyor. Tarlada üretici zarar ederse, zincirin sonundaki siz —marketteki ekmek reyonunda duran vatandaş— bunun bedelini kesinlikle ödersiniz. Bu haber sadece bir çiftçi sorunu değil; sofranıza, cüzdanınıza ve enflasyon beklentisine doğrudan dokunan bir kıtlık alarmıdır.

TMO'nun açıkladığı buğday alım fiyatları, çiftçi kuruluşlarının hesaplamalarına göre girdi maliyetlerinin en az yüzde 20-30 gerisinde kalmaktadır. Gübre fiyatları son iki yılda küresel enerji kriziyle birlikte ikiye katlandı, mazot çiftçinin en büyük gider kalemi olmayı sürdürüyor ve tarım kredilerinin faiz yükü küçük üreticileri fiilen borç sarmalına sürüklüyor. Bu koşullar altında açıklanan alım fiyatının üretim maliyetini bile karşılamaması, çiftçinin bir sonraki sezonda daha az ekmeklik buğday ekmeye yöneleceği anlamına gelir.

Türkiye'de iç üretimin düşmesi doğrudan ithalat baskısına dönüşür. Döviz kuruna bağımlı hale gelen hububat ithalatı, hem kamu bütçesini hem de tüketici fiyatlarını yukarı çeker. TÜİK verilerine göre gıda enflasyonu hâlâ çift hanede seyrederken, yerel üretimi zayıflatan her politika kararı bu ateşi körüklemektedir. Yani TMO'nun fiyat kararı; sadece Konya ovasındaki çiftçiyi değil, İstanbul'da market arabasını iten her vatandaşı ilgilendiriyor.

Çiftçi örgütlerinin talepleri son derece yerinde üç sacayağına dayanıyor: enflasyon güncelmesi, yaşam payı ve büyüme payı. Bu üç bileşen eklenmeden belirlenen alım fiyatı, reel anlamda her yıl eriyen bir destek anlamına gelir. Türkiye tarım arazilerinin yapısal sorunları, sulama altyapısının yetersizliği ve iklim değişikliğinin kuraklık riski bir araya geldiğinde, caydırıcı alım fiyatları tarımsal küçülmeyi hızlandırır. Geçmiş on yılda yaşandığı gibi, kırdan kente göç yeniden ivme kazanabilir.

Piyasa perspektifinden bakıldığında bu gelişme iki önemli sinyal taşıyor. Birincisi, gıda enflasyonunun yapışkanlığı önümüzdeki aylarda da devam edecek; bu durum TCMB'nin faiz indirim sürecini sıkıştırabilir. İkincisi, yerli tarım ürünleri işleyicisi ve un-makarna sektöründeki şirketlerin hammadde maliyetleri ithalata bağımlı kaldıkça kur riskiyle yüzleşmek zorunda kalacağını gösteriyor. BIST'te gıda ve tarım ağırlıklı hisseler bu çerçevede izlenmelidir.

Türkiye Perspektifi

BIST'te Gıda-Tarım endeksindeki şirketler için hammadde maliyet baskısı sürecek; özellikle un, nişasta ve yem üreticilerinin marjları ithalat maliyeti ve kur gecikmesinden (pass-through etkisi) olumsuz etkilenebilir. TL yatırımcı için kritik çıkarım şu: Gıda enflasyonunun düşmesi için yerel arzın güçlenmesi şart, bu da çiftçiyi destekleyen gerçekçi alım fiyatı politikası gerektirir. Politikada geç kalınırsa enflasyon beklentileri yeniden yükselir, bu da faiz indirim beklentisini erteleyerek tahvil-hisse dengesini bozar. Savunmacı pozisyon arayanlar için altın ve döviz sepeti koruması güncelliğini korumaktadır.

Kısa Vadeli Beklentiler

1. TCMB Para Politikası Kurulu toplantıları: Gıda enflasyonu yapışkanlığı devam ederse faiz indirim takvimi yeniden sorgulanacak. 2. TÜİK aylık gıda enflasyonu verileri: Hububat fiyat baskısının tüketici sepetine yansıma hızı izlenecek. 3. TMO müdahale alımları ve stok verileri: Çiftçinin TMO'ya satmak yerine özel piyasaya yönelmesi durumunda arz açığı ve spekülatif fiyat hareketleri gündeme gelebilir. 4. Tarım Bakanlığı'nın revizyon kararı: Çiftçi kuruluşlarının baskısı sonucunda fiyat güncellemesi gelirse, bu durum hem üretici güveni hem de enflasyon görünümü açısından kritik bir sinyal olacaktır.

Bu içerik yatırım tavsiyesi niteliği taşımamaktadır.

💬 Levent KAYIRA Yorumu

Levent KAYIRA Yorumu: Yirmi yılı aşkın bankacılık tecrübemde en çok öğrendiğim şey şudur: Tarım destekleme fiyatları; popülist bir kırsal siyaset aracı gibi görünse de aslında enflasyonun en derin köküdür. Çiftçiyi sistemden uzaklaştıran her düşük alım fiyatı, birkaç sezon sonra ithalat faturasına, ardından kur baskısına, ardından raflara, en sonunda da halkın tepkisine dönüşür. Bu zinciri bankacı gözüyle defalarca izledim; kredi portföylerinde tarım borçlarının takibe düşme hızı tam da bu kararların yanlış geldiği dönemlerde artıyordu.

Çiftçi ‘enflasyon, yaşam payı ve büyüme payı’ diyorsa, bu sıradan bir talep değil; onlarca yıldır ertelenen yapısal bir hesaplaşmanın özetidir. Türkiye, gıda güvenliğini stratejik bir devlet önceliği olarak fiyatlandıramazsa, enflasyonla mücadelesini döviz koridorlarıyla değil, tohum ve gübre ithalat faturalarıyla kaybeder.

Son tespit olarak şunu söyleyebilirim: Ekmek ucuzsa üretici iflas etmiştir — ve iflas eden üreticiyle hiçbir ülkenin gıdası uzun süre ucuz kalmaz.

Kaynak: Google News Ekonomi